Opłatek – poznaj jego historię i dowiedz się jak składać życzenia przy dzieleniu się opłatkiem
Zamknij na chwilę oczy… Wyobraź sobie, że siedzisz z bliskimi przy stole. W tle słychać dźwięki najpiękniejszych polskich kolęd. W kącie migoczą światła choinki, a w powietrzu unoszą się zapachy pierników, makowców i innych pyszności. Prawda, że od razu zrobiło się miło na duszy? Tym bardziej że święta Bożego Narodzenia zbliżają się wielkimi krokami, niosąc ze sobą radość z przyjścia na świat Zbawiciela i magię czasu spędzonego z ważnymi osobami. Tym, czego nie może zabraknąć przy wigilijnym stole, jest opłatek. Dowiedz się o nim więcej i… Podziel się wiedzą o nim z tymi, których kochasz.
Dawno, dawno temu…
Opłatek, tak jak każda bożonarodzeniowa tradycja ma swoje korzenie. I to bardzo głębokie, bo sięgające czasów pierwszych chrześcijan. Już wtedy tak właśnie nazywano chleb ofiarny spożywany wśród wspólnot chrześcijańskich na pamiątkę obrzędu chleba i wina odprawianego przez Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Co ciekawe, początkowo używano do tego celu prażma, czyli dorodnych ziaren poświęconych przez kapłana. Z czasem zaczęto wypiekać cienkie placki z przaśnego ciasta. W okresie średniowiecza krążki te wykorzystywano w czasie obrzędów religijnych. Te, które pozostały, rozdawano osobom zgromadzonym w kościele, aby mogli podzielić się nimi z bliskimi w Święta Bożego Narodzenia na znak braterstwa i przynależności do wielkiej rodziny chrześcijańskiej. Około X wieku krążki z przaśnego ciasta zastąpiono nebulami, czyli surogatami chleba. Na Starym Kontynencie ich wypiekaniem zajmowali się Benedyktyni w Cluny. W Polsce przez długi czas było to zajęcie przeznaczone wyłącznie dla zakonników. Dopiero od XV wieku nebule zaczęły przygotowywać osoby świeckie, głównie kościelni, kantorzy czy organiści.
Od kiedy w Polsce ludzie dzielą się opłatkiem?
Pamiętaj jednak, że w Polsce zwyczaj uroczystego dzielenia się opłatkiem w wigilię Bożego Narodzenia narodził się dopiero w XVIII wieku – początkowo wśród szlachty, a następnie wśród innych klas społecznych. Należy jednak zaznaczyć, że tradycja obejmowała kolejno poszczególne regiony kraju. Najpóźniej, bo w XX wieku, dotarła na Pomorze i Mazury. Dziś Polska jest jednym z nielicznych państw, w których kultywuje się ten piękny zwyczaj. W jakich jeszcze krajach ludzie dzielą się opłatkiem w wigilię Bożego Narodzenia? Tradycję tę pielęgnują również Słowacy, Czesi, Włosi, Ukraińcy, Litwini i Białorusini.
Z kolei kawałki opłatka ze świątecznego stołu w czasach dawnych przechowywano aż do następnej Wigilii. Dlaczego? Ponieważ wierzono zwłaszcza na wsiach, że opłatek w domu niesie pokój, Boże błogosławieństwo oraz dostatek i szczęście. Ponadto wierzono, że ten, kto w Wigilię dzieli się opłatkiem, nie zazna głodu przez cały rok i będzie mógł pokarmem dzielić się z ubogimi. A jeśli ktoś zabłąkany w lesie wspomni osobę, z którą łamał się opłatkiem, znajdzie bez trudu drogę i wróci szczęśliwie do domu.
Dzielenie się opłatkiem w Wigilię – jaką ma symbolikę i znaczenie?
W tradycji chrześcijańskiej opłatek to jednak coś więcej niż tradycja licząca kilka wieków. To symbol dzielenia się z drugim człowiekiem miłością, czyli Jezusem. Jak doskonale wiesz, Zbawiciel wielokrotnie podkreślał, że sam jest chlebem. Dzielił i rozdawał chleb między swoich uczniów. Co więcej, Betlejem, czyli miejsce Jego narodzin w dosłownym tłumaczeniu oznacza Dom Chleba. Należy jednak pamiętać również o tym, że zwyczaj dzielenia się opłatkiem często jest pielęgnowany również w rodzinach niewierzących czy obojętnych religijnie.
Poza chrześcijańskim znaczeniem dzielenie się opłatkiem jest po prostu gestem życzliwości skierowanym do drugiego człowieka. Uważa się go za symbol zgody, pojednania i przebaczenia. Jest pięknym znakiem miłości oraz przyjaźni. Oznacza chęć przebywania z tymi, którzy są ważni w życiu. Warto także podkreślić, że jeszcze w niektórych regionach Polski obecność opłatka w wigilię Bożego Narodzenia jest utożsamiana z rodzinnym spokojem, domowym dostatkiem i błogosławieństwem bożym. Wierzy się także, że opłatek chroni dom i jego mieszkańców przed kataklizmami czy nieszczęściami. Nie można też zapominać, że na niektórych polskich wsiach do dziś wrzuca się okruchy opłatka do studni, aby pijący z niej wodę ludzie zachowali dobre zdrowie. Pielęgnuje się ponadto zwyczaj dzielenia się opłatkiem ze zwierzętami gospodarskimi, traktując to jaki swoistą ochronę ich przed chorobami.
Powiązane produkty
Opłatek – jaki powinien znaleźć się na wigilijnym stole?
A czy wiesz, że do dzielenia się ze zwierzętami używa się opłatków kolorowych? Na wigilijnym stole bezwzględnie natomiast powinien znaleźć się biały opłatek, będący dopełnieniem znajdujących się na nim dwunastu potraw. W ostatnich latach często pada przy tym pytanie, czy w wigilię obowiązuje post? Według przepisów zatwierdzonych przez watykańską Kongregację Nauki Wiary w 2003 roku, 24 grudnia nie obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów zawierających mięso. Duchowni – w tym polscy biskupi, zachęcają jednak do tego, aby w ten wyjątkowy dzień sięgać wyłącznie po posiłki postne i w ten sposób pielęgnować wielowiekową tradycję.
Życzenia świąteczne – jak składać je przy dzieleniu się opłatkiem?
Uroczyste dzielenie się opłatkiem w wigilię jest niezwykle podniosłą chwilą, pełną zarówno wzruszeń, jak i radości. To moment, w którym możesz złożyć bliskim i przyjaciołom najserdeczniejsze życzenia. Co powiedzieć przy łamaniu się opłatkiem? Wszystko zależy od tego, jaka relacja łączy Cię z daną osobą. Pamiętaj o tym, aby dopasować życzenia do jej wieku i statusu w rodzinie. Absolutnie niewskazane jest uczenie się życzeń na pamięć czy recytowanie wierszyków znalezionych w Internecie. Duchowni przekonują, że słowa przy opłatku powinny być w stu procentach szczere i płynące z serca. Tylko w ten sposób nabiorą wyjątkowego znaczenia i wspaniale wpiszą się w chrześcijańskie przesłanie.
Z pewnością dobrą praktyką jest personalizowanie życzeń. Przy dzieleniu się opłatkiem możesz więc powiedzieć bliskiej osobie coś, co będzie skierowane wyłącznie do niej i nie będzie powieleniem standardowych życzeń. Pod żadnym pozorem jednak nie stosuj moralizowania i pouczania. Nie przywołuj też konfliktowych sytuacji. Wigilia i święta Bożego Narodzenia to wspaniały czas – pełen radości, nadziei i miłości przepełniającej serca. Z tego względu nie ma wówczas miejsca na żadne kłótnie czy nieporozumienia.
”Opłatkowy” savoir-vivre
Wiesz już jakie życzenia złożyć przy opłatku, czas więc na… Maleńki savoir-vivre. Warto mieć na uwadze, że jest to bardzo uroczysta chwila i przestrzeganie zasad dobrego wychowania ma w tym przypadku niebagatelne znaczenie. Zacznijmy od tego, że dzielenie się opłatkiem powinno nastąpić przed tym, jak wszyscy zgromadzeni zasiądą do kolacji. Księża sugerują, aby przed przystąpieniem do składania sobie świątecznych życzeń, gospodarz domu lub najstarszy uczestnik wieczerzy przeczytał fragment z Pisma Świętego o narodzinach Jezusa. Następnie wszyscy zgromadzeni mogą odmówić wspólnie modlitwę – zwykle jest to „Ojcze Nasz” lub „Zdrowaś Maryjo”. Dzielenie się opłatkiem powinien rozpocząć gospodarz domu, podchodząc najpierw do gospodyni. Następnie oboje podchodzą do najstarszych gości (dziadków, rodziców) i kolejno składają życzenia coraz młodszym. Warto przy tym pamiętać, że opłatka nie powinien brać ze stołu każdy uczestnik wieczerzy. Zwyczaj nakazuje, aby zrobił to gospodarz i rozdał bliskim podczas składania im życzeń. Należy ponadto zadbać o to, aby opłatek znalazł się na czystym naczyniu – np. na talerzyku, który dodatkowo można wyłożyć serwetką. W tej ostatniej kwestii świetnie sprawdzą się serwetki papierowe z motywem bożonarodzeniowym.
A jak zachować się przy dzieleniu się opłatkiem? Konieczne jest, aby patrzeć drugiej osobie w oczy. To sposób na wyrażenie szacunku i zainteresowania. Można też, ale nie trzeba, delikatnie uścisnąć jej dłoń, przytrzymując ją nieco dłużej niż przy powitaniu. Osobę, z którą łączy Cię bardzo bliska relacja możesz objąć i uściskać – na znak sympatii. Istotne jest także, aby dla każdego uczestnika kolacji wigilijnej przygotować odpowiednio duży kawałek opłatka. Warto zarazem pamiętać, że kawałek trzymany w palcach należy po składaniu życzeń odłożyć – niewskazana jest jego konsumpcja. Opłatek, który niechcący upadnie na podłogę, należy niezwłocznie podnieść, aby nie został podeptany. A co zrobić z opłatkiem, który pozostał po Wigilii albo został zanieczyszczony – np. przez wspomniany upadek na ziemię? Duchowni zalecają, aby rozpuścić go w wodzie, a następnie wylać ją do ziemi.
Powiązane produkty
Gdzie kupić opłatek na Wigilię?
Wiesz już co powiedzieć przy opłatku oraz jakie zasady savoir-vivre’u stosować. Czas więc odpowiedzieć na pytanie: gdzie kupić opłatek na Wigilię. Możliwości w tym zakresie jest co najmniej kilka. Pierwszą i najczęściej praktykowaną jest udanie się po opłatek do kościoła. W wielu parafiach przed świętami Bożego Narodzenia po domach chodzą pomocnicy księdza i za niewielką opłatą rozpowszechniają opłatek wśród wiernych. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby kupić opłatek w sklepie z dewocjonaliami. To szczególnie dobre rozwiązanie, jeśli planujesz zaprosić na Wigilijną wieczerzę wiele osób i potrzebujesz nie jednego, lecz kilku opakowań z opłatkami. Przy okazji możesz wrzucić do koszyka sianko pod obrus, szopkę czy świece bożonarodzeniowe. Krótko mówiąc – zrobisz zakupy w jednym miejscu. W sklepie religijnym opłatek kupują też często szkoły oraz inne placówki edukacyjne, opiekuńcze i wychowawcze organizujące swoim podopiecznym kolację wigilijną. Ale uwaga! Należy mieć na uwadze, że opłatek kupiony w sklepie z dewocjonaliami nie jest poświęcony. Oczywiście w niczym to nie przeszkadza – wystarczy udać się do kościoła i poprosić księdza o to, aby go poświęcił.
Opłatek wigilijny to przede wszystkim symbol Jezusa, który każdego dnia towarzyszy tym, którzy w Niego wierzą, a w Wigilię Bożego Narodzenia z radością oczekują na jego przyjście. Na tym jednak nie koniec, ponieważ dzielenie się opłatkiem jest także pięknym gestem w stronę bliźniego, mówiącym bezgłośnie, że osoby zgromadzone na wieczerzy, po prostu chcą przebywać w swoim towarzystwie. W końcu jest to także tradycja – tym bardziej wyjątkowa, ponieważ pielęgnowana wyłącznie w kilku krajach na świecie. Dlatego, tak jak opłatkiem, warto się nią dzielić z kolejnymi pokoleniami i wraz z nią krzewić miłość do Chrystusa.
Wszystkie komentarze