Święto Podwyższenia Krzyża Świętego – kiedy wypada i jaką ma historię?
Dla chrześcijan jest symbolem zbawienia, swoistym ołtarzem, na którym Chrystus oddał życie za ludzkość. Jako narzędzie męczeństwa przypomina o tym, że Jezus zwyciężył nad śmiercią i szatanem. Krzyż, bo o nim mowa, jest najważniejszym znakiem chrześcijańskim. Ten, na którym umarł Syn Boży jest z kolei wiodącą relikwią – zarówno dla wyznawców kościoła zachodniego, jak i wschodniego. A czy wiesz, że odnaleziono go po ponad 300 latach? Na cześć tego wyjątkowego wydarzenia ustanowiono święto Podwyższenia Krzyża Świętego. Kiedy je obchodzimy i jaka jest jego historia? Pozostań z nami, a dowiesz się więcej na ten temat.
Śmierć przez ukrzyżowanie – najokrutniejsza kara w Cesarstwie Rzymskim
Zacznijmy od początku, czyli od czasów, w których żył Chrystus. W Cesarstwie Rzymskim najbardziej haniebnym i najokrutniejszym rodzajem śmierci była śmierć przez ukrzyżowanie. Była wymierzana za największe zbrodnie. Skazańca odzierano z szat i przybijano gwoździami do krzyża, skazując na okrutną mękę. Zwróć uwagę na to, że na ukrzyżowanie nie skazywano mieszkańców Rzymu, ale wyłącznie obywateli zamieszkujących tereny podległe cesarstwu. Wśród nich był jeden człowiek – Jezus, który poniósł okrutną śmierć za głoszenie prawdy, mającej na celu doprowadzić ludzkość do zbawienia.
Kiedy i gdzie odnaleziono Krzyż Chrystusowy?
Historia ukrzyżowania Chrystusa z pewnością jest Ci znajoma. A czy wiesz, że w roku 70. naszej ery, po zburzeniu Jerozolimy przez Rzymian, rozpoczęła się epoka prześladowań chrześcijan. Trwała ona prawie 300 lat i doprowadziła do zatarcia śladów działania Jezusa wśród ludu. Zaginął także krzyż, na którym Zbawiciel doznał okrutnej męki. Makary, pełniący wówczas funkcję biskupa Jerozolimy, zachęcał cesarza Konstantyna Wielkiego do rozpoczęcia prac, mających na celu odnalezienie krzyża Chrystusowego. Władca przystał na tę propozycję. W 324 roku do Jerozolimy udała się święta Helena – 78-letnia matka cesarza, która nadzorowała prace. Sam Konstantyn nie szczędził środków na to, aby przyniosły one oczekiwany rezultat. Ponieważ na miejscu po dawnej Jerozolimie nie było śladu, rozpoczęto je od oznakowania miejsca śmierci Chrystusa. Było to możliwe dzięki dokumentom pozwalającym określić topografię miasta, zachowanym przez pewną żydowską rodzinę. Po kilku tygodnia prac odsłonięto garb kalwarii, a niedługo potem – grób Chrystusa. Co ciekawe, w zasypanym rowie znaleziono trzy krzyże. Nie można było jednak określić, na którym z nich poniósł śmierć Zbawiciel. Na miejsce przyniesiono umierającą kobietę i dotykano jej ciała każdym z nich. Po zetknięciu z krzyżem Jezusowym chora wstała o własnych siłach.
Kiedy i w jakich okolicznościach ustanowiono święto Podwyższenia Krzyża Świętego?
Na miejscu, w którym odnaleziono krzyż Pański, cesarz Konstantyn oraz jego matka zlecili wybudowanie dwóch świątyni: Bazyliki Męczenników i Bazyliki Zmartwychwstania nazywanej często Bazyliką Grobu Pańskiego. 13 września 335 roku poświęcono obie budowle. W wydarzeniu uczestniczyła oczywiście święta Helena. Na pamiątkę tego wydarzenia ustanowiono święto. Początkowo obchodzono je właśnie 13 września. A w jaki dzień obchodzi się święto Podwyższenia Krzyża Świętego obecnie? W tej kwestii niewiele się zmieniło i uroczystość jest dziś datowana na 14 września, kiedy relikwie krzyża wystawiono do publicznej adoracji. Warto zaznaczyć, że święto początkowo było przeznaczone wyłącznie dla kościołów posiadających relikwie z drzewa krzyża Pańskiego. Z biegiem czasu wprowadzono je dla całego Kościoła Powszechnego.
Dodajmy, że po odnalezieniu krzyża podzielono go na kilka części i rozesłano do różnych miejsc chrześcijańskich. Największa część pozostała jednak w Jerozolimie i stała się dla wiernych motywacją do pielgrzymowania do Ziemi Świętej. Pątnicy wchodzili na Golgotę i oddawali mu cześć. A czy wiesz, że z biegiem czasu krzyż musiał zostać ukryty? Co było tego powodem? Fakt, że pielgrzymi odłamywali jego fragmenty i zabierali ze sobą.
Powiązane produkty
Ponowne utracenie Krzyża Świętego – walki Jerozolimy z Persją
Ogromne znaczenie krzyża Pańskiego sprawiło, że został on ponownie utracony w VII wieku. Na Jerozolimę napadli wówczas Persowie i zrabowali krzyż jako trofeum wojenne. Decydujące zwycięstwo nad wrogimi wojskami odniósł cesarz Herakliusz. On też odzyskał krzyż Jezusowy z rąk wroga. W ten sposób dowód męki Chrystusowej powrócił do Ziemi Świętej. Było to tak ważne wydarzenie dla chrześcijan zamieszkujących Jerozolimę, że zostało uznane za święte. Przez długi czas uroczystość Podwyższenia Krzyża Świętego obchodzono tak samo wyjątkowo, jak Boże Narodzenie czy Wielkanoc. Stała się ona ważną datą w kalendarzu liturgicznym nie tylko mieszkańców Jerozolimy, ale całego kościoła.
Gdzie znajdują się relikwie Krzyża Świętego – w Polsce i na świecie
Zastanawiasz się, gdzie obecnie znajduje się największa część krzyża Pańskiego? W kościele świętej Guduli w Brukseli. W Bazylice św. Piotra w Rzymie znajdują się relikwie z krzyża, które cesarze bizantyjscy nosili na piersi podczas ważnych uroczystości. Skarbiec Katedry Paryskiej skrywa z kolei część krzyża podarowaną przez polską królową Annę Gonzagę, która otrzymała go od Jana Kazimierza.
Warto jednocześnie dodać, że w Polsce największa część krzyża świętego znajdowała się w Lublinie, w kościele dominikanów. Niestety relikwia ta została skradziona w 1991 roku. Dość duży fragment krzyża Pańskiego znajduje się natomiast w kościele Świętego Krzyża na Łysej Górze w okolicach Kielc. Z danych historycznych można wywnioskować, że podarował ją św. Emeryk, syn św. Stefana króla Węgier. Co ciekawe, relikwia dała nazwę pasmu górskiemu przebiegającemu na tamtym terenie, czyli Górom Świętokrzyskim.
Jak dziś obchodzone jest Święto Podwyższenia Krzyża Świętego? Czy jest świętem nakazanym?
Obecnie święto Podwyższenia Krzyża Świętego jest obchodzone bardzo uroczyście w Dzielnicy Chrześcijańskiej na Starym Mieście w Jerozolimie. Jest początkiem okresu jesiennego, który gromadzi w Ziemi Świętej największą liczbę pielgrzymów. A jak jest w Polsce? 14 września nie jest świętem nakazanym, co oznacza, że nieobecność na mszy świętej nie jest grzechem. My jednak serdecznie zachęcamy Cię do uczestniczenia w nabożeństwie. Zwróć uwagę, że jest to jedno z ważniejszych wydarzeń w życiu chrześcijan. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby w ten dzień praktykować samodzielne rozważania na temat krzyża świętego i męki Pańskiej.
Krzyż jako znak chrześcijan
Dlaczego jest to tak istotne? Ponieważ krzyż jest najbardziej wymownym znakiem chrześcijan, obecnym w religii od dnia śmierci Chrystusa. Ciekawostką jest, że w początkowych latach funkcjonowania Kościoła przybierał różnorodne formy – najczęściej kotwicy lub trójzębu. Przedmiotem kultu chrześcijan stał się po roku 313. Co się wtedy wydarzyło? Cesarz Konstantyn Wielki, przed bitwą z potężnym wrogiem – uzurpatorem Maksencjuszem, zobaczył na tle tarczy słonecznej krzyż. W tej samej chwili usłyszał słowa: „W tym znaku zwyciężysz” – i tak finalnie się stało. Władca postanowił też znieść karę śmierci przez ukrzyżowanie.
A czy wiesz, że do VI wieku nie umieszczano na krzyżu postaci Jezusa? Nieco później wprowadzono wizerunek Zbawiciela, ale nie w postaci Chrystusa umęczonego, lecz chwalebnego. Syna Bożego przedstawiano jako króla, w diademie, a nie w ciernistej koronie, jako arcykapłana lub jako Dobrego Pasterza. Motyw cierpienia został wprowadzony dopiero w XII wieku – od tej pory kościół łaciński zazwyczaj sięga po krzyż gotycki pasyjny pokazujący mękę Jezusa w kategorii cierpienia poniesionego dla ludu – w celu odkupienia grzechów.
Krzyż jest także bardzo ważnym znakiem chrześcijańskim. Można powiedzieć, że od czasów Konstantyna Wielkiego, czyli momentu w którym chrześcijanie odzyskali wolność, stał się ich symbolem rozpoznawczym. Pomyśl tylko, jak często jest używany w liturgii. Znak krzyża czynisz na początku i na końcu modlitwy – nie tylko tej w kościele, ale również osobistej. Zaleca się wykonywanie go podczas mijania świątyń i przy wszystkich ważniejszych czynnościach. Wielu chrześcijan czyni go na początek i na koniec dnia, a także przed posiłkiem. Znak krzyża jest ponadto obecny przy wszelkiego rodzaju błogosławieństwach.
Powiązane produkty
Krzyże jako dewocjonalia – co warto wiedzieć?
A jak w tym świetle wygląda kwestia krzyża zawieszanego w domach, miejscach pracy, placówkach publicznych i oczywiście w świątyniach? Bardzo prosto: jego zadaniem jest przypominanie na każdym kroku o tym, że Chrystus oddał życie za to, abyśmy my wszyscy mogli dostąpić zbawienia. Z tego względu krzyż jest swoistą przestrogą przed czynieniem złych uczynków i jednocześnie motywuje do tego, aby podążać ścieżką wyznaczoną przez Jezusa. Daje także nadzieję na to, że dobro zawsze zwycięża zło.
Pamiętaj jednak o tym, że krzyże, jako dewocjonalia, nie mogą być przedmiotami kultu. Służą one jedynie lepszemu zrozumieniu modlitwy. Są też sposobem na wyeksponowanie wiary i czynnikiem, który przypomina, jak ważną rolę odgrywa ona w życiu. Z tego względu powinny być obecne w każdym domu, w którym Bóg jest ważny. Największą popularnością cieszą się krzyże drewniane. Do dyspozycji masz modele, które można zawiesić na ścianie albo postawić – na stole, komodzie czy w drewnianym ołtarzyku. Krzyża nie może także zabraknąć podczas wizyty księdza – również duszpasterskiej. Z tego powodu krzyż jest we wszystkich kompletach kolędowych. Podpowiadamy, że krzyż pojawia się także w dewocjonaliach osobistych. Jeśli chcesz mieć go zawsze przy sobie, zwróć uwagę na srebrne krzyżyki zawieszane na łańcuszkach albo rzemykach. Dla kobiet świetnym wyborem mogą okazać się natomiast medaliony z motywem krzyża.
Krzyż Pański – dla chrześcijan znak miłości i oddania Jezusa, jego poświęcenia dla ludzi. Nic więc dziwnego, że jego odnalezienie było wyjątkowym wydarzeniem w życiu kościoła. I nic dziwnego, że doczekało się swojego święta. Możesz w nim uczestniczyć – oficjalnie, bez ukrywania się, jak musieli to robić pierwsi chrześcijanie. Czy nie jest to wspaniałe?
Wszystkie komentarze